CÜMLE, KELİME GRUPLARI, CÜMLENİN ÖĞELERİ, CÜMLE ÇEŞİTLERİ, İMLA
Çarşamba, Mart 7, 2007 · Kategori: DIL BILGISI
CÜMLE, KELİME GRUPLARI, CÜMLENİN ÖĞELERİ, CÜMLE ÇEŞİTLERİ, İMLA YANLIŞLARI 2
4) ANLAMINA GÖRE CÜMLELER
A) Olumlu Cümle: Yüklemin ifade ettiği işin yapıldığını gösteren cümledir.
Öğrencinin sınavı iyi geçti.
Beni bu havalar mahvetti.
Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir.
B) Olumsuz Cümle: Yüklemin ifade ettiği işin yapılmadığını gösteren cümledir.
Bu tür cümleler aynı zamanda olumsuzluk eki, ya da değil, yok sözcüklerinden biriyle kurulan cümledir.
O, bunları hiç okumadı.
Bu hikayeler hiç güzel değilmiş.
O, şimdi burada yok.
Onu ne gördüm, ne tanıdım.
Yoksa bu sözümde yalan mı var?
C) Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan cümledir.
Soru cümleleri, ya soru eki ile ya da soru sıfatları, zamirleri ve zarfları ile kurulur.
Siz buraya meslek sahibi olmak için gelmediniz mi?
Bugüne kadar kaç kitap okudunuz?
Niçin bu kasabaya geldiniz?
Acaba hangi derse çalışsam?
Bu işi yapmadın ha?
Ç) Emir Cümlesi: İstek, duygu ve düşüncelerin emir olarak ifade edildiği cümledir.
Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
Çabuk buraya gel!
Yüksel Türk! Senin için yüksekliğin hududu yoktur!
Türk! öğün, çalış, güven
Ey Mehmet!, canını verdin, başını verme!
Ayağını yorganına göre uzat!
Cümle Çeşitleri ile ilgili Uygulamalar
CÜMLE ÇEŞİTLERİ
1-“Yorgun Savaşçı önemli bir romandır.” cümlesinin çeşitlerini yazınız.
Yüklemine göre: isim cümlesi
Öğelerin dizilişine göre: kurallı cümle
Anlamına göre: olumlu cümle
Yapısına göre: BASİT CÜMLE
2-“Bahar, her yeri süslemeli yine çiçeklerle.” cümlesinin çeşitlerini yazınız.
Yüklemine göre: fiil cümlesi
Öğelerin dizilişine göre: devrik cümle
Anlamına göre: olumlu cümle
Yapısına göre: basit cümle
3-Aşağıdaki cümlelerin yükleminin türüne (isim, fiil) çeşidini yazınız.
a) Kar bütün gün yağdı FİİL CÜMLESİ
b) Ömrümün son demi, sonbaharıdır artık! (iki cümle var) ikisi de İSİM CÜMLESİ
c) Koca bir hayattı arkada bıraktığımız. isim cümlesi
d) Bu soruyu kim hazırlamış? fiil cümlesi
e) Dershanede test odası neresi? isim cümlesi
f) Yarın akşam sadece Türkçe çalışacağım. fiil cümlesi
4-Aşağıdaki cümlelerin yapı bakımından (basit, birleşik, bağlı, sıralı) çeşidini yazınız.
a) Onun gibiler insana yardım eder mi? basit cümle (tek yargı var)
b) Yarın seni arayamayacağımı söylemiştim. BİRLEŞİK CÜMLE (arayamayacağımı fiilimsi)
c) Saksıdaki çiçekleri her gün suluyor, onların topraklarını değiştiriyorum. sıralı cümleler
d) Edebiyatın konusu insandır, doğadır. SIRALI CÜMLELER
e) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya. birleşik cümle (duya duya fiilimsi)
5-Aşağıdaki birleşik cümlelerin çeşidini yazınız.
a) Onu sıkıntıya sokanlar tanıdıklarıydı. girişik birleşik cümle (altı çizili yan cümlecik temel cümlenin öznesi olduğu için)
b) O kadar sıkmışsın ki bir türlü açılmıyor. ki'li birleşik cümle
c) Havalar böyle giderse meyveler erken olgunlaşır. şartlı birleşik cümle
d) İnsan ayağa kalktı mı bir daha oturmamalı. şartlı birleşik cümle
e) Ben bildiğim her şeyi ondan öğrendim. girişik birleşik cümle (altı çizili yan cümlecik temel cümlenin belirtili nesnesi olduğu için)
6-Aşağıdaki cümlelerin öğelerinin dizilişine (kurallı, devrik, eksiltili) göre çeşidini yazınız.
a) Bolu’da kısa bir çay molası ...(verdik) EKSİLTİLİ CÜMLE (yüklemi yok, fakat ne denildiği anlaşılıyor)
b) Hiç mücadele etmeden kim başarmış? KURALLI CÜMLE (yüklem sonda)
c) Ben başkalarına bakarak iyi bir okurum. kurallı cümle
d) Küçük bir devlet memuruydu babası. DEVRİK CÜMLE (yüklem ortada)
e) Siz bu adamlarla yola çıkar mısınız? kurallı cümle
f) - Bugün arkadaşın kimi görmüş? kurallı cümle
- Öğretmenini. (görmüş) eksiltili cümle (yüklemi söylenmediği halde ne denildiği anlaşılıyor)
7-Aşağıdaki devrik cümleleri kurallı; eksiltili cümleleri de devrik cümle haline getiriniz.
a) Tamam, anladım, yapın istediğiniz gibi.
Tamam, anladım, istediğiniz gibi yapın
b) Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.
O kalkışta ne mendil ne de bir kol sallanır.
c) -- Kardeşin kaçıncı sınıfta okuyor?
-- İkinci sınıfta.
Kardeşim okuyor ikinci sınıfta.
d) Az veren candan, çok veren maldan.
Az veren candan, çok veren maldan verir.
e) Dalgalandığın yerde ne korku ne keder...
Dalgalandığın yerde ne korku ne keder var/olur.
8- Aşağıdaki cümleleri biçimce de anlamca da olumlu cümle haline getiriniz.
a) Ne okula uğramış, ne de parka gitmiş.
Hem okula uğramış, hem de parka gitmiş.
b) Çocukların okumasını o da istemiyor değil.
Çocukların okumasını o da istiyor.
c) Bu raporu ne Hüseyin hazırladı ne de Cemal.
Bu raporu Hüseyin ile Cemal hazırladı.
d) Sizin kadar büyük zorluklara katlandığınızı bilmez miyim?
Sizin kadar büyük zorluklara katlandığınızı bilirim.
e) Siz çağırırsanız da Ali derse gelmez mi?
Siz çağırırsanız Ali derse mutlaka gelir.
9- Aşağıdaki bileşik cümleleri bağlı veya sıralı cümle haline getiriniz.
a) Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
Gülüştüklerimiz.hatırıma gelir, ağlarım.
b) Sabreden derviş, muradına ermiş.
Derviş sabretmiş, muradına ermiş.
c) Cevapları karşılaştırarak kontrol ediniz.
Cevapları karşılaştırın ve kontrol ediniz.
d) Gidiyorum gönlümde gurbeti duya duya.
Gönlümde gurbeti duyuyor ve gidiyorumdum.
e) Tatil başlayalı yollar tenhalaştı.
Tatil başladı ve yollar tenhalaştı.
10- Aşağıdaki cümlelerin yan cümleciklerini bulup hangi görevde olduklarını yazınız.
a) Kaldırımlar, içimde kıvrılan bir lisandır. Yüklem
b) Bulduğun kalem benimkine çok benziyor. Özne
c) Bu yaptıklarını hiç beğenmiyorum. Belirtili nesne
d) Tartıştığım konu seni hiç ilgilendirmiyor. Özne
e) Söylediklerinin hiçbirine katılmıyorum. Dolaylı tümleç
11- Aşağıdaki cümleleri sıralı cümle haline getiriniz.
Örnek: Otobüs yine geç geldi. (biz de dersi kaçırdık)
a) Her sabah kapıya gelip dikiliyor; ilaçların gelmediğini öğrenince dönüp gidiyordu.
b) Horoz ölür; gözü çöplükte kalır.
c) Yaşlı adama dil döküyor; ondan yardım istiyodu.
d) Gömleğini yıkadı; kuruttu, ütüledi, yerine astı.
12- Aşağıdaki cümleleri bağlı cümle yapmak için boş yere uygun bir kelime yazınız.
a) Yanlış yere geldiğini anladı; fakat / lakin / ama iş işten geçmişti.
b) Önlüğünü çıkarıp ceketini giydi ve koşarcasına dışarı çıktı.
c) Akşama kadar bekledi de / fakat / ama / lakin kimseye derdini anlatamadı.
d) Sabaha kadar ders çalıştı çünkü yarın önemli bir sınavı vardı.
13-“Dost başa, düşman ayağa bakarmış.” cümlesinin çeşitlerini yazınız.
Yüklemine göre: fiil cümlesi
Öğelerin dizilişine göre: kurallı cümle
Anlamına göre: olumlu cümle
Yapısına göre: sıralı cümle (çünkü bakarmış yüklemi ortak)
14- Aşağıdaki soru cümlelerinde soru anlamı hangi kelimeyle sağlanmıştır? Bu kelimeleri bulup çeşitlerini yazınız.
a) Beni biraz dinler misiniz? mi soru edatı
b) Bu soruların cevabını kim bilmez? zamir
c) İstanbul’a ne zaman yerleştiniz? zarf
d) Ankara’da kaç gün kaldınız? sıfat
e) Kaçınız bu sınavda yüksek not aldı? zamir
f) Bu adam zengin mi zengin biridir. soru cümlesi değil.
CÜMLE ÖĞELERİ İLE İLGİLİ UYGULAMA
I- Aşağıdaki cümlelerin öğelerini bulunuz.
a. Oktay büzüldüğü köşede dişleri birbirine çarpa çarpa onu seyrediyordu.
b. Bir de baktım ki adam boylu boyunca yerde yatıyor.
c. Karagöz gibi ortaoyunu da güldürmeyi ve güldürerek insanların aksak yönlerini iğnelemeyi gaye edinmiştir.
d. Ana düşünceyi bir duvar olarak düşünürsek bu duvarın tuğlaları da yardımcı düşüncelerdir.
Kalıcı Bağlantı Yorum ( 2 ) Yorum yaz!