ABDAL BEDEL APTAL (KELİMELERİN KÖKENİ)
Pazar, Şubat 25, 2007 · Kategori: KELIMELERIN KOKENI
ABDAL BEDEL APTAL
Arife GÜLSÜN
(Öğretim Görevlisi)
Abdal, Arapça “bedel” kelimesinin çoğuludur. “Bir şeyin veya kimsenin yerini tutan karşılık” olarak tanımlanan bedel kelimesinin çoğulu, gezgin dervişlerin adı oluvermiştir. Birçok şey abdalın bilgisi dâhilindedir. “Abdala malum olur” diye boşuna dememişler. Dilimizde, “bedel” kelimesinden türemiş daha pek çok söz vardır: Budala, mübadele, tebdil, tebeddül, bunlardan sadece birkaçıdır. Budala da abdal kelimesinin çoğuludur. “Geri zekâlı ahmak” anlamındaki budala, bu anlamıyla 19. yüzyıldan bu yana kullanılmaktadır. Dilimizde budala karşılığı pek çok deyim vardır: Açıkağız, akıldan yana züğürt, cennet öküzü, en akıllısı değirmende yoğurt öğütüyor, ayran budalası… Yine aptal karşılığı, enayi dümbeleği, enayi pilakisi, gözleri bağlı, ipine basan, saman kafalı, soğan başlı gibi deyimler de buraya eklenebilir.
Peki, bedel ile abdal arasında nasıl bir ilişki var? Dervişler nefislerini ruhlarına bedel olarak verirler. Bedenlerini diledikleri yerde gösterir, diledikleri yerde gizlerler. Çünkü onlar “ricalü’l-gayb”dırlar. Gayb âleminin adamları dervişler az konuşur; az yer; az uyur; güç durumda olanlara yardım ederler. Aynı anda ayrı yerlerde bulunabilirler. Hayretî bir gazelinde bu durumu şöyle ifade eder: “Lâmekan ilinde tuttular mekân abdallar.” Mekânsızlığın ülkesinde mekân tutan abdalların gerek dış görünüşleri gerek nefis terbiyesi ile ulaşmış oldukları mertebe gereği davranışları, bir süre sonra kelimenin “aptal, ahmak” anlamında kullanılması sonucunu da beraberinde getirmiştir. Kınayanın kınamasına aldırmayıp fakir insanlar için dilencilik yapan; üzerinde paçavralara dolaşıp akıl hastası görünümü veren abdal için “akılsız, ahmak, bön, aptal” anlamının doğması işte böyle olmuştur.
Kalıcı Bağlantı Yorum ( 2 ) Yorum yaz!